Эмігранцкая
адысэя Сержука Сокалава-Воюша
У сёньняшнім нумары "Нашай нівы" надрукавана
вялікае інтэрвію з былым супрацоўнікам Радыё Свабода Сержуком Сокалавым-Воюшам.
"Неафіцыйная Свабода" знаёміць сваіх чытачоў з часткай, прысьвечанай
жыцьцю вядомага барда на эміграцыі.
 -
За апошняе дзесяцігодзьдзе столькі ўсяго адбылося... Чаму вы ўрэшце
аселі ў ЗША?
- Напачатку мой ад'езд ня быў выгнаньнем. Беларусь
я пакідаў яшчэ да таго, як Лукашэнка стаў прэзыдэнтам, і калі ўсё
ішло быццам бы нармальна. Адразу працаваў карэспандэнтам радыё "Свабода"
ў Нью-Ёрку. Па закрыцьці аддзелу разам з жонкай Ганнай (дачка беларускіх
эмігрантаў Веры й Франціша Бартуляў - К.Л.) і сынамі Сьветавітам
і Славамірам пераехалі ў Прагу. Мінулым годам праз канфлікт з кіраўніком
беларускае службы вымушаны быў пакінуць працу на радыё. Цяпер вось
зноўку зь сям'ёй жывём у Амэрыцы.
- Не магу ўстрымацца ад банальнага пытаньня:
дамоў не зьбіраецеся?
- 10 гадоў таму мы з жонкай былі гатовы атабарыцца
ў Беларусі. Прычым Аня, па прафэсіі зубны тэхнік, была генэратарам
гэтае ідэі. Аднак усё зьмянілася... Пакуль на радзіме пануе лукашэнкаўскі
рэжым, сэнсу везьці туды сям'ю я ня бачу. Але адно вырашыў дакладна.
На сконе гадоў абавязкова вярнуся ў Беларусь. Калі ўдасца ў Штатах
зарабіць трошкі грошай, куплю сабе хатку дзе-небудзь у ідылічным
месьцейку й буду пісаць мэмуары. Апроч таго, у мяне па-ранейшаму
беларускі пашпарт, хаця я ўжо маю поўнае права на атрыманьне амэрыканскага.
Дый сваёй кватэры ў Менску я таксама не прадаваў.
- Спадар Пазьняк мае асьцярогу за сваё жыцьцё
на радзіме. А вы?
- Не, я зусім не баюся рэпрэсій з боку ўлады. Па-сур'ёзнаму
мяне ніколі не чапалі. Канечне, у вірлівыя 80-я ў міліцыю трапляў
не аднойчы, але ненадоўга. Бо заўжды размаўляў зь людзьмі. Незалежна
ад таго, хто перада мной - свой чалавек ці супраціўнік.
Аднаго разу яшчэ на пачатку 80-х на адной зь менскіх
кватэр мы ладзілі нелегальны моладзевы сход. Калі ўсе сабраліся,
у дзьверы пагрукалі: "Адмыкайце, міліцыя!" Як толькі патрапілі ў
кватэру, дык адразу пачалі нас здымаць. Ну й мы выцягнулі камэры
й давай фатаграфаваць іх. Калі нас выводзілі з памяшканьня, мы ўзьнялі
такі грукат, што людзі павыходзілі на лесьвічныя пляцоўкі. То бок
пераўтварылі затрыманьне ў гумарыстычнае шоў. Яны ж і прад'явіць
нам нічога не маглі. Скончылася ўсё тым, што мы тых хлопцаў проста
разгаварылі і яны прызналіся, што атрымалі загад з КДБ: "Затрымаць!"
Каго, што, яны ня ведалі. У аддзяленьні мы не заседзеліся, вярнуліся
й усё роўна правялі сход.
- Але ці з усімі можна дамовіцца?
- Ведама, калі нехта стаіць на акцыі і ва ўсё горла
раве на амонаўцаў: "Падонкі, сволачы!" - ну што ён можа атрымаць
у адказ? Тутака не ўсялякі інтэлігентны чалавек устрымаецца.
Яшчэ ў часе маёй працы ў Празе мы з жонкай і дзецьмі
часта наведваліся ў Беларусь. Калі ехалі першы раз, найбольш баяліся
таго, каб нашы хлопцы не сказалі: "Ваш прэзыдэнт - дурань". Таксама
вырашалі, ці пакінуць выяву "Пагоні" на аўто. Урэшце герб пакінулі,
і я неаднаразова пераконваўся ў тым, што з усімі можна знайсьці
супольную мову.
Раз спыняюць мяне пад Берасьцем з пратэрмінаванай
страхоўкай. Бачу: два тыповыя вясковыя хлопцы. Распавёў, хто я,
чым займаюся. А нумар у мяне на машыне быў "BNR 0325", расказаў
і пра БНР. Усё зь цікавасьцю слухалі, а напрыканцы, перад тым, як
адпусьціць, яшчэ й запыталіся, ці ведаю я Пазьняка.
Другім разам, напярэдадні прэзыдэнцкіх выбараў, везьлі
ў менскі дзіцячы дом свае цацкі. Нашы хлопчыкі напісалі беларускім
дзецям цёплыя цыдулкі: "Гэтыя цацкі становяцца жывымі, калі размаўляеш
зь імі па-беларуску, але, калі хто ведае ангельскую мову, яны яе
таксама разумеюць". Спыняюць нас на берасьцейскай мяжы: "Выгружай!"
- "Што, усе цацкі?" - а выцягваць усё, зразумела, ахвоты няма. Адчынілі
яны багажню, пачыталі цыдулкі, пасьмяяліся і на разьвітаньне спыталіся:
"Падкажы, за каго галасаваць?"
- Ну няўжо ані разу не хацелася кагосьці
кудысьці паслаць ці зьезьдзіць па твары?
- Заўсёды можна зламаць становішча, адказаць на хамства
хамствам. Але нічога акрамя агрэсіі не сустрэнеш. Чым чалавек больш
злосны, тым спакайней зь ім трэба размаўляць. Аднойчы раніцай на
беларуска-польскай мяжы таўшчэзны мытны начальнік аб нечым у мяне
пытаецца. Адказваю яму, ведама, па-беларуску, а ён як зараве: "Почему
на белорусском отвечаешь?!" Зусім спакойна: "Родная мова". - "Ну,
дзякую за родную мову", - і цісьне мне руку.
Асабліва важна ў кожнай пэўнай сытуацыі знайсьці патрэбныя
словы. Вяртаўся неяк зь Беларусі ў Чэхію й за перавышэньне хуткасьці
быў спынены даішнікам. Ведаю, што спрачацца зь імі ня мае сэнсу,
таму адразу пытаю: колькі? Паглядзеў ён на мае дакумэнты: "А туды
чаго едзеш?" - "На радыё "Свабода" працую". - "Ну і што ты там перадаеш?"
- "Расказваю пра тое, як вам грошай ня плацяць, як кватэру па 10
гадоў ня можаце атрымаць". - "А, ну добра, едзь тады".
Міліцыянты, даішнікі, мытнікі - таксама людзі, і,
натуральна, іх найперш хвалюе тое, што тычыцца саміх.
Гутарыў Кастусь Лашкевіч, Нью-Ёрк -
Менск, "Наша ніва"
5.11.2004
|
